คอสตาริก้า
คอสตาริก้า ตั้งอยู่ในทวีปอเมริกากลาง มีขนาด 180 กิโลเมตร ขนาบข้างด้วยมหาสมุทรแปซิฟิกและแอทแลนติก มีพื้นที่ทั้งหมด 51,000 ตารางกิโลเมตร ภาษาที่ใช้คือ ภาษาสเปนและภาษาอังกฤษ ปัจจุบัน Costa Rica มีประชากรประมาณ 4.5 ล้านคน มีระบบสาธารณสุขที่ดีที่สุดในลาตินอเมริกา และการศึกษาก็เป็นอีกส่วนที่สำคัญที่รัฐบาลได้กำหนดการศึกษาขั้นต่ำไว้ที่ grade 9 โดยไม่ต้องเสียค่าใช้จ่าย จนทำให้ประเทศ Costa Rica มีประชากรที่สามารถอ่านเขียนได้สูงกว่าถึง 95%
เศรษฐกิจหลักของประเทศ Costa Rica มาจากภาคเกษตรกรรม โดยเฉพาะ กาแฟ และ กล้วย โดยในปี 1996 มีการพึ่งพาด้านเกษตรกรรม ถึง 45% ของ GDP จนถึงปัจจุบันได้เปลี่ยนแปลงไป โดยลดลงเหลือเพียง 6.5% ของ GDP
ในเวลาต่อมา Costa Rica ได้เข้าร่วมเป็นส่วนหนึ่งของ CACM ซึ่งย่อมาจาก Central American Common Market หรือตลาดร่วมอเมริกากลาง ซึ่งจัดตั้งขึ้นเพื่อลดการกีดกันทางการค้าระหว่างประเทศ ส่งเสริมการส่งออก และสนับสนุนสินค้าอุตสาหกรรมระหว่างกัน
ในปี ค.ศ. 1981 Costa Rica ได้มีการปรับปรุงกฎหมายเพื่อสร้าง Zonas Francas หรือเรียกว่า export-processing zone คล้ายกับประเทศที่กำลังพัฒนาหลายๆ ประเทศ มาใช้เพื่อดึงดูดการลงทุนจากต่างประเทศ เพิ่มการจ้างงาน และส่งเสริมการส่งออก
ประเทศ Costa Rica นั้นมีระบบการศึกษาตลอดจนระบบคอมพิวเตอร์ที่ดีที่สุดในอเมริกากลาง ได้มีการรณรงค์ให้มีการใช้คอมพิวเตอร์ในโรงเรียนอย่างต่อเนื่อง ซึ่งได้มีการฝึกอบรมครูให้มีความรู้ในการใช้คอมพิวเตอร์เพื่อใช้เป็นสื่อในการสอน และในปี 1996 เศรษฐกิจของประเทศ Costa Rica เริ่มเปลี่ยนรูปแบบเป็นประเทศที่ส่งออกสินค้าอิเลคทรอนิกส์ที่ซับซ้อนมากขึ้น นำไปสู่การส่งออกอุปกรณ์ทางการแพทย์,อุปกรณ์การสื่อสาร,ที่เป่าผม
ในปี ค.ศ. 1996 บริษัท Intel ต้องการหาสถานที่ที่เหมาะสม เพื่อสร้างโรงงานประกอบและทดสอบอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ (ATPs) แห่งใหม่ ซึ่งเป็นโรงงานที่ต้องมีการใช้แรงงานเป็นจำนวนมาก และ Intel แสวงหาสถานที่อยู่หลายประเทศ จนในที่สุดได้พบประเทศที่ตรงตามเป้าหมายคือ ประเทศที่อยู่ในกลุ่มยุโรปตะวันออก และกลุ่มประเทศในแถบลาตินอเมริกา
จากผลของการแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกับ Intel ได้แสดงความคิดเห็นถึงผลกระทบจากการลงทุนของ Intel ว่า ในช่วงแรก การที่ Intel มาลงทุน ถือเป็นโอกาสที่ดีในการทำให้ Costa Rica เป็นที่รู้จัก และเหตุสำคัญที่ทำให้ Costa Rica เปลี่ยนแปลงจากการสนับสนุนอุตสาหกรรมท่องเที่ยวเพียงเดียว ให้กลายมาเป็นการสันนับสนุนอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์ เนื่องจากการพึ่งพาธรรมชาติเพียงอย่างเดียวนั้นทำให้คุณค่าของธรรมชาติต่ำลง ค่าแรงก็ต่ำลงด้วย
Concept ที่เกี่ยวข้องกับเคสนี้ คือ cluster
Michael E.Porter ได้ให้นิยามว่า คลัสเตอร์ (cluster) หรือ “เครือข่ายวิสาหกิจ” คือ กลุ่มของธุรกิจและสถาบันที่เกี่ยวข้องมารวมตัวดำเนินกิจกรรมอยู่ในพื้นที่ใกล้เคียงกัน เพื่อร่วมมือเกื้อหนุน เชื่อมโยง และเสริมกิจการซึ่งกันและกันอย่างครบวงจรและยังเชื่อมโยงกับอุตสาหกรรมสนับสนุนต่างๆ ธุรกิจบริการ และสถาบันอื่นๆที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้บรรลุถึงเป้าหมายร่วมกัน คือ การเพิ่มผลผลิตของคลัสเตอร์โดยรวม ซึ่งจะทำให้ทุกฝ่ายมีขีดความสามารถในการแข่งขันเพิ่มขึ้น แต่การรวมกันต้องไม่ใช่เพื่อการผูกขาดหรือกีดกันทางการค้า/ธุรกิจ
Clusterที่ Costa Rica
จากการที่ Intel ได้แสวงหาสถานที่อยู่หลายประเทศ จนในที่สุดได้พบประเทศที่ตรงตามเป้าหมาย คือ ประเทศที่อยู่ในกลุ่มยุโรปตะวันออก และกลุ่มประเทศในแถบลาตินอเมริกา แต่ Intel ไม่เลือกประเทศในกลุ่มยุโรปตะวันออก ดังนั้น จึงเลือกเป้าหมายอีกที่ คือประเทศแถบลาตินอเมริกา โดย Intel ได้มองหาประเทศที่มีความสมดุล ทั้งทางด้านโครงสร้างต้นทุนการผลิตที่เหมาะสม และมีสภาพแวดล้อมในการทำงานที่ดี โดยด้านต้นทุนจะพิจารณาทั้งทางด้านภาษี แรงงาน และสิ่งอำนวยความสะดวก/โครงสร้างพื้นฐาน ในด้านสภาพแวดล้อมการทำงานที่ทาง Intel พิจารณานั้น แบ่งออกเป็น 3 ประการ คือ
1.สภาพแวดล้อมโดยรวม ทั้ง เสถียรภาพทางการเมืองและทางเศรษฐกิจ รัฐบาล รวมถึงความเข้ากันได้กับวัฒนธรรมองค์กรของ Intel
2.โครงสร้างด้านสิ่งก่อสร้างทั่วไป (แรงงาน พลังงาน ท่าอากาศยาน ท่าเรือ ถนน)
3.โครงสร้างด้านการผลิต (suppliers ผู้ขาย ลูกค้า ระบบสัมปทาน)
จากแผนงานที่วางไว้ Intel มีรายชื่อประเทศที่จะทำการคัดเลือก 4 ประเทศ ในจำนวนประเทศทั้งหมดในแถบลาตินอเมริกา คือ บราซิล ชิลี คอสตาริกา และ เม็กซิโก และการที่ Intel เลือก Costa Rica นั้นส่วนหนึ่งอาจมาจาก Costa Rica เป็นประเทศที่รัฐบาลมีนโยบายสนับสนุนให้มีการลงทุนในด้านอิเล็กทรอนิกส์ ประกอบกับมีภูมิประเทศอยู่ใกล้กับประเทศใหญ่มหาอำนาจอย่างสหรัฐอเมริกา หาก Intel เข้ามาทำการลงทุนแล้วเชื่อว่า supplier และลูกค้าของ Intel ที่อยู่ในบริเวณนั้น จะเข้ามาทำการค้าขายด้วย นับว่าเป็นโอกาสอย่างยิ่งที่ Intel จะสามารถสร้างบริษัทลูกเพิ่มขึ้นได้อีก ซึ่งเป็นการนำไปสู่ cluster ทางด้าน ICT ที่จะเอื้ออำนวยประโยชน์ให้ทั้ง Intel Costa Rica และบริษัทต่างๆที่เข้ามาร่วมเป็นพันธมิตร
Diamond model
•Factor Conditions » ฝ่ายทรัพยากรมนุษย์ที่มีความพร้อมในการรองรับอุตสาหกรรมด้านไอที และนโยบายของรัฐบาลที่ส่งเสริมและสนับสนุนด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี พร้อมกันนั้นประชากรภายในประเทศก็ยังมีความสามารถด้านภาษาอังกฤษ และ Costa Rica เองได้มีการปรับปรุงกฎหมายเพื่อสร้าง Zonas Francas หรือเรียกว่า export-processing zone คล้ายกับประเทศที่กำลังพัฒนาหลายๆ ประเทศ มาใช้เพื่อดึงดูดการลงทุนจากต่างประเทศ เพิ่มการจ้างงาน และส่งเสริมการส่งออก พร้อมกันนั้นรัฐบาลยังไม่ทำการควบคุมด้านการโอนย้ายกำไรจากประเทศหนึ่งไปยังประเทศหนึ่ง และไม่มีการแทรกแซงด้านการตลาด
•Firm Strategy, Structure & Rivalry » Costa Rica มีทรัพยากรธรรมชาติทางชีวภาพที่หลากหลายที่เอื้ออำนวยต่อการผลิตอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์ทั้งเหมืองแร่ ทองคำ เงิน และแร่ธาตุอื่นๆที่จำเป้นในอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์และIT
•Related & Supporting Industries » Costa Rica มีโรงงานผลิตไฟฟ้าที่ให้กำลังการผลิตสูงสุดในละตินอเมริกา แล้วยังมีสนามบิน ท่าเรือ พร้อมสาธารณูปโภคต่างๆที่สมบูรณ์และยังมีการสื่อสารผ่านทางดาวเทียม ระบบมือถือ การเชื่อมต่ออินเตอร์เนตและการสื่อสารแบบทางไกลผ่านระบบไฟเบอร์ออพติกซึ่งสามารถใช้ได้ครอบคลุมแถบอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์หมด
•Demand Conditions » หากลงทุนใน Costa Rica ซึ่งมีภูมิประเทศอยู่ใกล้ประเทศสหรัฐอเมริกา การขยายตัวด้านไอทีก็จะเพิ่มขึ้นด้วยเนื่องจากประเทศสหรัฐอเมริกาเป็นประเทศขนาดใหญ่ มีจำนวนประชากรจำนวนมาก สามารถดึงดูดนักลงทุนให้เข้ามาร่วมได้ง่ายขึ้นและมีความต้องการอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์สูง
Role of IT
ประเทศ Costa Rica เน้นการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานประเทศเพื่อรองรับกับเศรษฐกิจยุคใหม่โดยการปูพื้นฐานของคนในประเทศให้มีการศึกษาและช่วยส่งเสริมองค์ความรู้ในด้านวิทยาศาสตร์และคอมพิวเตอร์ ทำให้ประเทศ Costa Rica เป็นประเทศที่น่าลงทุนในอุตสาหกรรมด้านอิเล็กโทรนิกส์และเทคโนโลยีสารสนเทศ และบริษัท Intel ก็เป็นตัวอย่างหนึ่งในการเข้ามาลงทุนในประเทศ Costa Rica และทำให้เกิดการถ่ายทอดเทคโนโลยีและความรู้ด้านไอที ทำให้เกิดการพัฒนาบุคลากรด้านเทคโนโลยีสารสนเทศภายในประเทศ Costa Rica เพิ่มขึ้นและอย่างต่อเนื่อง
The stakeholder
รัฐบาลมีส่วนสำคัญใส่การกำหนดนโยบายสนับสนุนการลงทุน ทั้งเรื่องที่ส่งผลโดยตรงต่อการลงทุน เช่น โครงสร้างพื้นฐานและสาธารณูปโภค ตลอดจนเรื่องระเบียบข้อบังคับ กฎหมาย ภาษี นอกจากนี้ รัฐบาลยังมีส่วนในการออกนโยบายในการที่จะพัฒนาความรู้และทักษะของแรงงานซึ่งจะช่วยเอื้อต่อการลงทุน
ด้วยนักลงทุนจากต่างชาติ การที่ Intel เลือกลงทุนในประเทศ Costa Rica ถือเป็นโอกาสที่ดีสำหรับประเทศกำลังพัฒนาอย่าง Costa Rica ในการพัฒนาประเทศเพื่อรองรับเทคโนโลยีสมัยใหม่ ประโยชน์ที่ได้รับในภาคประชาชนที่เกิดการจ้างงานจำนวนมาก และคนได้รับการถ่ายทอดความรู้ขั้นสูง ทำให้เกิด Supply Chain กับอุตสาหกรรม IT ภายในประเทศที่มีความต่อเนื่องกับ Intel
Problem & Alternative
CostaRica มีปัญหาในการปรับเปลี่ยนการลงทุนเนื่องจากว่า หากมีการลงทุนของนักลงทุนต่างชาติภายในประเทศ ส่วนใหญ่บริษัทเหล่านั้นจะนำกำไรกลับไปยังประเทศแม่อยู่เสมอ ทำให้ Costa Rica สูญเสียรายได้ไปจำนวนมาก ซึ่งปัญหาเหล่านี้สามารถแก้ได้ดังนี้
1.ส่งเสริมบริษัทขนาดเล็ก ขนาดกลาง ภายในประเทศให้สามารถพัฒนาได้ด้วยตนเอง โดยใช้ทักษะความรู้ที่ได้จากการลงทุนของบริษัทข้ามชาติในประเทศ
ข้อดี คือ ทำให้บริษัทภายในประเทศสามารถพัฒนาศักยภาพเทียบเท่าบริษัทข้ามชาติได้และรัฐบาลสามารถจัดเก็บภาษีได้เยอะขึ้น
ข้อเสีย คือ บริษัทข้ามชาติอาจมองว่าเป็นการละเมิดลิขสิทธ์และอาจยกเลิกการลงทุนได้
2.ส่งเสริมบริษัทภายในประเทศด้านการแปรรูปผลิตภัณฑ์เกษตร
ข้อดี คือ เป็นประเทศเกษตรกรรมมีทักษะในการทำงานด้านการเกษตรอยู่แล้วทำให้สามารถผลิตสินค้าเกษตรส่งออกได้สม่ำเสมอ
ข้อเสีย คือ สินค้าการเกษตรมีมูลค่าต่ำ มีจำนวนสินค้าทดแทนจำนวนมากและสามารถประกอบอาชีพนี้ได้ง่ายๆในพื้นที่ที่เอื้ออำนวยด้านการเกษตร
Lessons learned from the case
วิสัยทัศน์ของผู้นำประเทศ Costa Rica ในการที่จะพัฒนาประเทศเล็กๆ ให้เกิดความได้เปรียบทางการแข่งขันโดยเน้นการพัฒนาความเป็นอยู่ของคนในประเทศ ได้แก่ การศึกษา, การพัฒนาด้านสังคมและสิ่งแวดล้อม อีกทั้งยังกำหนดนโยบายทางด้านเศรษฐกิจโดยมุ่งเน้นในการแข่งขันระดับโลก
-ปัจจัยพื้นฐานในการตัดสินใจเลือกฐานการผลิตของบริษัทข้ามชาติอย่าง Intel
-บทบาทของ IT ในแง่ของการพัฒนาศักยภาพของคนในประเทศเพื่อให้มีศักยภาพรองรับการลงทุนจากต่างชาติ และบทบาทของอุตสาหกรรม IT ในการเข้ามาเปลี่ยนแปลงโครงสร้างของประเทศเกษตรกรรม
Partipation :
น.ส. ปฏิมา สุขสงวน 5220211045 (2)
น.ส. พุธิตา รัตนกถิกานนท์ 5220211053 (2)
นาย ณัฐพงษ์ แก้วทิ้ง 5220211067 (2)
นาย ภาคภูมิ ชินวงศ์ 5220211069 (4)
น.ส. จันตวีร์ ชลชาติภิญโญ 5220211011 (3)
นาย ชลัท ศรีวิเศษสม 5220211057 (2)
นาย พศิน วณิชย์วรนันต์ 5220211056 (4)
